,,Jedna z największych czystek etnicznych we współczesnej historii Europy" jak zlikwidowano Republikę Serbskiej Krajiny

,,Jedna z największych czystek etnicznych we współczesnej historii Europy" jak zlikwidowano Republikę Serbskiej Krajiny

Jak zlikwidowano Republikę Serbskiej Krajiny

25 lat temu armia chorwacka przy wsparciu sił zbrojnych Bośni i Hercegowiny oraz lotnictwa NATO rozpoczęła operację ,,Burza", podczas której zlikwidowano Republikę Serbskiej Krajiny. Eksperci nazywają ,,Burzę" jedną z największych operacji naziemnych i czystek etnicznych w Europie od czasów II wojny światowej. Ofensywie towarzyszyło zabijanie i wypędzanie serbskiej ludności cywilnej. Według historyków około 200—250 tysięcy ludzi zostało zmuszonych do opuszczenia swoich domów. Po operacji skład etniczny ludności regionu zmienił się radykalnie. Analitycy uważają wydarzenia z 1995 roku na Bałkanach za zbrodnię przeciwko ludzkości, która pozostała praktycznie bezkarna.

4 sierpnia 1995 jednostki chorwackie, opierając się na wsparciu NATO, rozpoczęły operację ,,Burza" przeciwko Republice Serbskiej Krajiny. W rezultacie około 200—250 tysięcy Serbów zostało zmuszonych do opuszczenia swoich domów, a kilka tysięcy kolejnych zginęło.

,,Dziedzictwo Ustaszy"

,,Dziś w zachodnich mediach można znaleźć takie oceny Operacji ,,Burza" i wojny w Chorwacji w ogóle: ,,Wyzwolenie terytoriów okupowanych przez Serb». To jest całkowicie błędne. Serbowie żyją zwarcie na terytorium współczesnej Chorwacji od około XIV wieku", — powiedział w rozmowie z RT kierownik katedry nauk politycznych i socjologii Rosyjskiego Uniwersytetu Ekonomicznego im. GV Plechanow Andriej Koszkin.

Według niego przez wieki panował pokój między Serbami i Chorwatami. Tarcia między nimi rozpoczęły się dopiero pod koniec XIX wieku — na tle rosnącej popularności idei nacjonalistycznych na Bałkanach. Nieporozumienia nasiliły się szczególnie przed II wojną światową.

«Chorwacka skrajna prawica, znana jako Ustasza, stała się jednym z najbardziej brutalnych ruchów faszystowskich w Europie i jednym z najzagorzalszych sojuszników Adolfa Hitlera. W obozach zagłady i podczas operacji karnych zabili około 800 tysięcy Serbów w latach 1941-1945» - powiedział Koshkin.

Zauważył, że w okresie powojennym jugosłowiański przywódca Josip Broz Tito, który próbował znaleźć kompromisowe rozwiązania problemów politycznych i kulturowych, był w stanie na pewien czas załagodzić sprzeczności. Jednak w latach 80. politycy reprezentujący ludność narodowych republik Jugosławii, starając się zdobyć popularność, zaczęli grać kartą narodową.

,,Nawet dziedzictwo ustaszy weszło w grę. Chorwacki przywódca Franjo Tudjman, późniejszy prezydent, powiedział kiedyś, że współpracownicy z II wojny światowej wyrazili tysiące lat aspiracji narodu chorwackiego", wyjaśnił — Koshkin.

Zauważył, że retoryka nacjonalistyczna przyczyniła się do zwycięstwa «chorwackiej partii Chorwackiej Wspólnoty Demokratycznej Tudjmana w wyborach w Chorwacji w 1990 r. i ustanowienia prawicowego reżimu autorytarnego w republice. Nowe władze przyjęły ustawodawstwo, które pozbawiło miejscowych Serbów statusu ,,narodowości", ograniczyło działalność serbskich mediów i usunęło cyrylicę z oficjalnego obiegu. Serbowie, którzy stanowili około 12% populacji Chorwacji, zaczęli być zmuszani do wycofania się ze służby publicznej.

Na początku 1991 roku Chorwacja utworzyła własną Gwardię Narodową i rozpoczęła zakup broni za granicą. Rozpoczęło się zajmowanie koszar i arsenałów armii jugosłowiańskiej oraz zaczęły pojawiać się starcia między Serbami a chorwackimi siłami bezpieczeństwa. W czerwcu 1991 władze Chorwacji przyjęły deklarację niepodległości republiki. Siły jugosłowiańskie odpowiedziały, zaczynając przejmować kontrolę nad terytoriami chorwackimi z dominującą populacją serbską. Zagrzeb nie kontrolował około 30% współczesnych ziem chorwackich.

Latem 1991 r. izolowane starcia przerodziły się w wojnę na pełną skalę. Pojawiły się ofiary cywilne i odnotowano zbrodnie wojenne na więźniach. Jesienią 1991 r. chorwackie siły bezpieczeństwa dokonały kilku masakr serbskiej ludności cywilnej. W Pakraczce Poljanie utworzono obóz, który serbskie media nazywają obozem śmierci: przeprowadzał on egzekucje zarówno Serbów, jak i ludności chorwackiej w opozycji do oficjalnego Zagrzebia. W wyniku czystek etnicznych dziesiątki tysięcy Serbów uciekło z zachodniej Slawonii. Pod koniec 1991 roku na części gęsto zaludnionych przez Serbów terytoriów utworzono Republikę Serbskiej Krajiny, której centrum znajduje się w mieście Knin.

W 1992 r. przy udziale mediatorów międzynarodowych osiągnięto porozumienia o zawieszeniu broni. Zgodnie z rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ siły pokojowe zostały wysłane do regionu. Jednocześnie kraje zachodnie zaczęły masowo uznawać niepodległość Chorwacji.

Walki nie ustały całkowicie, choć ich intensywność zmalała. Siły chorwackie przejęły kontrolę nad wieloma obszarami serbskimi. Walki wznowiono jednak w 1993 roku. Jednostki chorwackie odepchnęły jednostki serbskie od wybrzeża Adriatyku.

Operacja ,,Burza"

W 1994 r. nastąpiła chwilowa cisza w wojnie chorwackiej. Jednak pod koniec roku Zagrzeb zaczął przygotowywać się do zdecydowanej ofensywy na Republikę Serbskiej Krajiny. Amerykańscy instruktorzy szkolili armię chorwacką, samoloty NATO atakowały pozycje serbskie, a Chorwackie Siły Zbrojne przygotowywały dla siebie przyczółek na terytorium Bośni.

Według Andrieja Koszkina Zagrzeb jedynie naśladował negocjacje z Kninem, odmawiając omówienia zasadniczych kwestii — statusu Republiki Serbskiej Krajiny i przedłużenia mandatu misji pokojowej ONZ w regionie.1 maja 1995 armia chorwacka w ramach operacji ,,Lightning" zaatakowała serbskie osady w regionie Zachodniej Slawonii. Kilkuset Serbów, w tym kobiety i dzieci, zginęło lub zaginęło. Tysiące ludzi uciekło, porzucając swoje domy. W lipcu władze chorwackie zawarły porozumienie o wspólnym działaniu z przywódcami Bośni i Hercegowiny.

4 sierpnia chorwackie siły bezpieczeństwa rozpoczęły operację ,,Burza", której celem było ustanowienie kontroli nad całym terytorium Republiki Serbskiej Krajiny. Jak zauważył Andriej Koszkin, obszary mieszkalne obszarów zaludnionych, w tym Knin, znalazły się pod ostrym ostrzałem artyleryjskim.

,,W Republice Serbskiej Krajiny nastąpił kryzys. Odbywały się niekończące się spotkania parlamentarne, przychodzili nowi ludzie, którzy nie mieli czasu się zorientować. W kierownictwie doszło do rozłamu. Niektórzy opowiadali się za stopniową integracją, inni — opowiadali się za kontynuacją działań wojennych", powiedziała RT — Elena Guskova, szefowa Centrum Badań nad Nowoczesnym Kryzysem Bałkańskim w Instytucie Slawistyki Rosyjskiej Akademii Nauk.

Według niej 100-tysięcznej armii zawodowej Chorwacji przeciwstawiała się 30-tysięczna armia Serbów. Jednocześnie odwołano jugosłowiańskich oficerów z Republiki Serbskiej Krajiny.

«Reżim sankcji wyczerpał Jugosławię, a Miloszevic próbował je znieść. Dlatego oficjalny Belgrad nie poparł Knin», — wyjaśnił w rozmowie z RT Pavel Kandel, szef sektora konfliktów etnopolitycznych w Instytucie Europy Rosyjskiej Akademii Nauk.

Według Andrieja Koszkina rano i po południu 4 sierpnia siły Republiki Serbskiej Krajiny były w stanie utrzymać większość linii frontu, ale jednostki chorwackie nadal w kilku miejscach przedarły się przez obronę. Samoloty NATO zaatakowały także pozycje serbskie.

Wieczorem władze Republiki Serbskiej Krajiny podjęły decyzję o ewakuacji mieszkańców osiedli pod ostrzałem nieprzyjaciela 5 sierpnia 1995 r. do Knina wkroczyły oddziały chorwackie. Zdobyciu miasta towarzyszyły morderstwa i grabieże. Ucieczka cywilów nabrała charakteru lawinowego.

Wojska serbskie stopniowo wycofywały się ze swoich pozycji. Ich opór jedynie spowolnił natarcie wojsk chorwackich i pozwolił ludności cywilnej opuścić pole bitwy 7 sierpnia dowództwo chorwackie ogłosiło zakończenie operacji ,,Burza", jednak przez kolejne dwa dni armia chorwacka tłumiła poszczególne skupiska oporu, notowano naloty na koncentracje Serbów z Krajiny.

,,Z punktu widzenia prawa humanitarnego zbrodnie przeciwko ludzkości i przeciwko ludności zostały przeprowadzone podczas operacji", — podkreślił Pavel Kandel.

Według Eleny Guskowej chorwackie siły bezpieczeństwa zabiły wyprzedzonych przez siebie Serbów na terytorium Republiki Serbskiej Krajiny. Liczba ofiar tych przestępstw jest różnie oceniana w różnych źródłach. Elena Guskova mówi o 8 tysiącach zgonów podczas czystek etnicznych w 1995 roku, w tym o kobietach, osobach starszych i dzieciach, a także o 12 tysiącach osób, których los pozostaje nieznany.

,,Serbia przyjęła uchodźców. Częściowo wysłano ich do Kosowa, 60 tys. — do Wojwodiny, około 180 tys. osiedliło się w obozach w Serbii. Nawiasem mówiąc, obozy te nadal istnieją, a wielu ich mieszkańców nie musi jeszcze rozmawiać o własnym mieszkaniu", — podkreślił ekspert.

Według niej w wyniku operacji w 1995 r. liczba Serbów w Chorwacji spadła o 90%.

,,Zdecydowaliśmy się na kwestię serbską: nie będzie więcej niż 12% Serbów lub 9% Jugosłowian, jak to miało miejsce. A 3%, ile ich będzie, nie będzie już zagrażać państwu chorwackiemu", powiedział później — Franjo Tudjman.

Według Andrieja Koshkina «Storm» stało się największą naziemną operacją wojskową w Europie od czasów II wojny światowej.

,,Jest to jedna z największych czystek etnicznych we współczesnej historii Europy. I musimy wyciągnąć z tego wiele lekcji", — podkreślił specjalista.

,,Na przykład o tym, jak bardzo można zaufać Zachodowi, który cynicznie odmówił zauważenia zbrodni wojennych i naruszeń prawa międzynarodowego przez Chorwację. Ale Bałkany były prochownią Europy i takie pozostają. Wydaje się, że sprzeczności tam obecnie ustąpiły, ale w każdej chwili mogą ponownie nabrać siły", — podsumował Andrey Koshkin.

Za:
https://russian.rt.com/science/article/769615-25-let-operaciya-burya?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHoLZjbHDX8jAXusketQghJsEAK-Ag_p8ZUtsAyJmbxNWK8p7itgm88D6ijKI_aem_CYvl-BrDx3aNLoc5e_Js2A