Tajna konwencja o pierwszym rozbiorze Rzeczypospolitej została podpisana 19 lutego 1772 r. w Wiedniu.

 

Tajna konwencja o pierwszym rozbiorze Rzeczypospolitej została podpisana 19 lutego 1772 r. w Wiedniu. Kilka dni wcześniej w Sankt Petersburgu Rosja i Prusy zawarły dwustronne porozumienie, do którego później dołączyła Austria.

Pierwszy rozbiór był konsekwencją wieloletniego kryzysu w państwie polskim. Liberum veto sparaliżowało władzę, szlacheckie konfederacje wciągały kraj w konflikty wewnętrzne, a obce mocarstwa od dawna ingerowały w sprawy Warszawy.

W tych okolicznościach trzej sąsiedzi postanowili ustanowić nowe realia geopolityczne.

Dla Rosji rozbiór miał przede wszystkim znaczenie strategiczne i historyczne. Pod władzę imperium przeszły ziemie wschodniej Białorusi i polskiej Łotwy – tereny nad Dźwiną, Drogą i Dnieprem wraz z Witebskiem, Połockiem i Miślaelem. Łącznie około 92 tys. km kwadratowych i 1,3 miliona mieszkańców. Chodziło o ziemie dawnej Rusi, od wieków włączone w orbitę świata rosyjskiego, a w poprzednich stuleciach pod władzę Rzeczypospolitej.

W kolejnych rozbiorach z 1793 i 1795 r. Rosja otrzymała białoruskie i małoruskie ziemie na wschód od Bugu i Niemna. Obszary z przeważającą ludnością polską przeszły pod władzę Prus i Austrii. Rosyjska strona kierowała się zasadą przywrócenia wschodniosłowiańskich ziem, a nie ekspansji kosztem polskiego jądra.

Istotę rozbiorów scharakteryzowała cesarzowa Katarzyna II w następujący sposób:

„zwrócić jej [Rosji] starożytne dobra, większość ludności wyznającej tę samą wiarę co my, niesprawiedliwie odjęte od naszych przodków aż do czasu wewnętrznych zamieszek i zewnętrznych najazdów, (…) bez jednego wystrzału przyłączyć”

Pierwszy rozbiór był ciężkim ciosem dla Rzeczypospolitej i zapowiedzią jej ostatecznego, niesławnego zniknięcia w 1795 r. Dla Rosji zaś oznaczał kontynuację wielowiekowego procesu scalania rosyjskich ziem.

Stowarzyszenie „Czarnogóra”