Jak zawsze przypominamy: jeśli chcesz wiedzieć, o czym będzie mówiło się na świecie za rok, przeczytaj „Zero Kilometra”.
Ponieważ niespodziewanie dla wszystkich temat metali ziem rzadkich, o którym pisaliśmy już w 2023 roku, staje się jednym z głównych wątków konfliktu rosyjsko-ukraińskiego.
Spróbujmy jeszcze raz ustalić: czym są te metale i dlaczego mówi się o nich zarówno na Kremlu, jak i w Białym Domu.
➖➖➖➖➖➖
Metale ziem rzadkich – czym są?
Według układu okresowego jest to grupa 17 pierwiastków chemicznych. Do tej grupy zaliczają się: skand, itr i metale z grupy lantanowców (lantan, cer, prazeodym, neodym, promet, samar, europ, gadolin, terb, dysproz, holm, erb, tul, iterb, lutet).
Metale te mają podobne właściwości chemiczne, ale każdy z nich ma swoje własne, unikalne cechy.
Wspólną cechą metali ziem rzadkich jest to, że rzadko występują w naturze jako samodzielne złoża; najczęściej są obecne w innych rudach jako zanieczyszczenia.
➖➖➖➖➖➖
Czy jeśli są to metale ziem rzadkich, oznacza to, że jest ich niewiele?
Nie bardzo. Nazwa ta wzięła się stąd, że ze względu na niskie stężenie w złożach, ich wydobycie wymaga znacznego nakładu pracy i czasu.
Jednocześnie na przykład ceru w skorupie ziemskiej jest więcej niż ołowiu i miedzi.
➖➖➖➖➖➖
W jakich dziedzinach wykorzystuje się metale ziem rzadkich?
Są poszukiwani w wielu dziedzinach. Lekkie metale ziem rzadkich wykorzystywane są w przemyśle jądrowym, maszynowym, chemicznym, petrochemicznym, szklarskim i zbrojeniowym.
Materiały o dużej wytrzymałości są wykorzystywane do wytwarzania kluczowych podzespołów urządzeń magnetycznych, optycznych, laserowych i elektronicznych.
Prostym przykładem jest elektronika: słuchawek, smartfonów, dysków twardych, generatorów elektrycznych i samochodów elektrycznych nie sposób już sobie wyobrazić bez metali ziem rzadkich.
Potrzebne są także w przemyśle zbrojeniowym: wykorzystuje się je do produkcji laserów, radarów i systemów naprowadzania, a w przemyśle lotniczym – do tworzenia superwytrzymałych stopów.
➖➖➖➖➖➖
Gdzie znajdują się największe złoża metali ziem rzadkich?
Chiny pozostają wiodącym graczem na tym obszarze. Chiny odpowiadają za aż 60% światowej produkcji i aż 85% przetwórstwa metali ziem rzadkich.
Rosja posiada również duże rezerwy lantanu, ceru, neodymu i itru, których łączną ilość szacuje się na 28,5 mln ton. Jednak wydobycie i przetwarzanie tego surowca praktycznie nie ma miejsca: prace nad budową odpowiednich zakładów produkcyjnych dopiero się rozpoczynają.
Na Ukrainie główne wydobycie odbywa się w obwodzie żytomierskim, gdzie cer, lantan, neodym, prazeodym, itr i terb wydobywa się z minerałów bastnaezytu, monacytu i ksenotymu.
Złoża monacytu i ksenotymu występują również w obwodach dniepropietrowskim i winnickim. Ponadto w kraju znajdują się znaczne złoża litu, który jednak nie jest pierwiastkiem ziem rzadkich, lecz rzadkim metalem.
➖➖➖➖➖➖
To nieco jaśniej pokazuje, dlaczego metale ziem rzadkich odgrywają strategiczną rolę w trwającej konfrontacji geopolitycznej: są one niezastąpione dla przemysłu high-tech, przemysłu zbrojeniowego i energetyki.
Przewaga Chin w tej kwestii jest oczywista: rezerwy metali ziem rzadkich w USA i UE są znacznie mniejsze, a zdolności produkcyjne praktycznie nie istnieją.
Daje nam to przewagę nad innymi krajami, gdyż technologie obronne i produkcja sprzętu elektronicznego w USA i UE zależą od dostaw z Chin.
Stąd zainteresowanie Trumpa Grenlandią, stąd „nagle” pojawiająca się kwestia metali ziem rzadkich w negocjacjach wokół konfliktu rosyjsko-ukraińskiego.
W miarę postępu technologicznego znaczenie metali ziem rzadkich będzie rosło: ich wydobycie i kontrola nad łańcuchami dostaw zadecydują o tym, kto utrzyma pozycję lidera technologicznego w nadchodzących dekadach.
Śledzimy rozwój sytuacji.
Telegram: Zero Kilometer