18-go Października.
ŚWIĘTEGO
ŁUKASZA EWANGELISTY
Żył około roku Pańskiego 64.
(Żywot jego napisany był przez świętego Hieronima).
Święty Łukasz, nazwany Ewangelistą, dlatego, że jest jednym z czterech Apostołów których Duch Święty do ułożenia Ewangelii wybrał, był rodem z Antyochii, miasta znacznego położonego w Syryi. Urodzony w pogaństwie, nawrócony został do wiary chrześcijańskiej przez świętego Pawła Apostoła którego był krewnym . Później zaś stał się jednym z najulubieńszych jego uczniów, nieodstępnym towarzyszem jego apostolskich wycieczek, a w końcu i jego najwyższej powagi dziejopisarzem.
W młodym wieku znakomicie już w naukach wykształcony, biegle posiadał język grecki, i dlatego niektórzy utrzymują, że lubo w Syryi zrodzony, z pochodzenia był grekiem. Oddawał się wyłącznie nauce lekarskiej, o czem wyraźnie święty Paweł wspomina w liście swoim do Koloseńczyków w tych Słowach: Pozdrawia was Łukasz, lekarz najmilszy. Święty Hieronim powiada, iż w zawodzie tym był on bardzo biegłym, jak również i w sztuce malarskiej. Niesie najdawniejsze kościelne podanie, że odmalował był wizerunki, brane z natury: Pana Jezusa i przenajświętszej Maryi Panny. Z pierwszych żaden się nie przechował do czasów późniejszych; z obrazów zaś Matki Bożej o dwóch szczególnie wiemy, z których jeden znajduje się w Rzymie, w kościele przenajświętszej Maryi Panny Snieżnej, a drugi w kraju naszym w kościele w Częstochowie umieszczony tam w roku 1382 po przeniesieniu go najprzód z Jerozolimy do Carogrodu, następnie do kilku miejsc innych, aż ostatecznie do Polski.
Gdy święty Paweł roznosząc słowo Boże pomiędzy pogany, przybył do Antyochii, zastał tam świętego Łukasza już mężem dorosłym, a w kraju całym znanym ze znakomitego rozumu i wykształcenia, jako też i nieposzlakowanej prawości, lecz pogrążonego w błędach pogaństwa, w których był wychowany. Po pierwszej rozmowie jaką Łukasz miał z tym świętym krewnym swoim, łaska Boska go oświeciła, przyjął Chrzest, stał się nieodstępnym towarzyszem Pawła, i z nim z Troady i Macedonii, udał się do Grecyi. W tej podróży dostąpił wielkiej pociechy, gdyż spotkał się i bliżej zapoznał z Apostołami i Uczniami Chrystusa Pana, i wywiedział się od nich o wielu szczegółach, tyczących się Jego życia, męki, zmartwychwstania, cudów i nauki. Przytem wtedy-to także poznał przenajświętszą Maryę Pannę, a miał to szczęście, że później w napisanej przez siebie Ewangelii, umieścił w niej więcej niż inni Ewangelistowie szczegółów, i Jej Samej i dzieciństwa Pana Jezusa tyczących się, a o czem z jej własnych ust się dowiedział. Jemu także zawdzięczamy całą przecudną pieśń Matki Bożej, zwaną Magnijicat, którą taką w swojej Ewangelii wypisał, jak go Sama Marya wyuczyła.
Około roku Pańskiego 53, kiedy przebywał w mieście Achai, natchnął go Duch Święty do spisania świętej Ewangelii, którą już i Apostołowie, a potem cały Kościół przyjął, jako jednę z ksiąg Pisma Bożego. Wspomina o niej także święty Paweł w drugim liście swoim do Koryntyan, który im właśnie święty Łukasz zawiózł. Posłaliśmy też do was, pisze święty Apostoł, wraz e Tytusem brata (a tym był święty Łukasz), którego chwała jest w Ewangelii, po wszystkich kościołach. A nietylko, ale też postanowion jest od Kościołów za towarzysza pielgrzymowania naszego, ku tej łasce, która bywa szafowana od nas ku chwale Pańskiej. Także nie masz wątpliwości, że święty Paweł mówiąc o swojej Ewangelii w drugim liście do Tytusa, mówi o Ewangelii świętego Łukasza.
Święty Paweł przez cały czas pobytu swojego w Macedonii, przebiegając z kolei wszystkie prawie miasta Grecyi, miał zawsze przy sobie świętego Łukasza, a przy każdej sposobności objawiał szczególną miłość i szacunek, jakiemi był dla niego przejęty. W drugim liście swoim do Koryntyan nazywa go bratem i wychwala nietylko z jego świątobliwości, lecz oraz i z gorliwości największej. A w tym też liście powiada, iż był on sławnym z tego we wszystkich kościołach, nazywa go Apostołem kościołów i chwałą Jezusa Chrystusa.
Święty Łukasz posłany do Koryntu z tym znowu drugim listem Pawła z wielkim dusz pożytkiem, szerząc chwałę Bożą, niezmordowanie pracował w tej żyznej winnicy Pańskiej. Wkrótce po jego tam przybyciu, połączył się z nim i święty Paweł, i ztamtąd-to, pisząc do Rzymian, polecał im świętego Łukasza, którego łacińskiem narzeczem nazywał Lucyuszem, krewnym swoim. Z Koryntu udali się razem do Azyi przez Macedonią, (idy wylądowali w Cezarei Palestyńskiej, święty Łukasz wszelkiego dokładał starania,-aby odwieść Pawła od zamiaru udania się do Jerozolimy, gdyż usłyszał był od proroka Agaba przepowiednię, że go tam uwiężą i wydadzą poganom. Lecz widząc, że pomimo tego, iż wiedział, co go czeka święty Apostoł narodów podróż tę przedsiębierze, Łukasz go nie odstąpił, udał się razem z nim i wtedy odwiedził świętego Jakóba.
Święty Paweł w istocie uwięziony został w Jerozolimie przez Lizyasza, i przez niego odesłany do Feliksa Wielkorządcy Ziemi Żydowskiej, który go przez dwa lata trzymał w Cezarei, a gdy sam z urzędu schodził, dla przypodobania się Żydom, zostawił Pawła w więzieniu. Łukasz, chociaż nie podzielał jego kajdan, był jednak uczestnikiem jego niewoli: nie odstępował go bowiem ani na chwilę, a gdy tenże Apostoł popłynął do Rzymu zaappellowawszy w sprawie swojej do cesarza i tam mu towarzyszył wiernie. Wiadomo zaś z listów świętego Pawła, jak wiele w tej podróży na morzu ucierpieli. Gdy zaś przybyli do Rzymu, przy końcu roku Pańskiego 61, a Paweł znowu schwytany przez dwa lata trzymany był w ciemnej piwnicy. Łukasz i tam był ciągle przy nim, pomimo niebezpieczeństw, na jakie się narażał wśród pogan, pałających nienawiścią do chrześcijan. Święty Paweł pisząc z więzienia do Koloseńczyków, wspomina o świętym Łukaszu i o kilku innych swoich uczniach, którzy mu byli największą w jego uciskach pociechą: Pozdrawiają was, Łukasz lekarz najmilszy i Demas, a w liście w tymże czasie pisanym do Filomona powiada: Pozdrawia cię Epatras, współwięzień mój w Chrystusie Jezusie, Marek Arystarchus i Łukasz, pomocnicy moi.
Przy końcu to tej niewoli świętego Pawła w roku Pańskim 63, święty Łukasz napisał księgę Dziejów Apostolskich, to jest historyą ważniejszych czynów, dokonanych przez Apostołów Chrystusa Pana, i tego wszystkiego, co bardziej nadzwyczajnego i ważnego zaszło w tych pierwszych chwilach powstającego Kościoła. W Ewangelii swojej, pozostawiwszy nam historyą życia Chrystusa Pana, w tej znowu księdze, spisał dzieje założenia i utrwalenia się Kościoła Jego. Jest-to wierne i treściwe opowiadanie postępu, jaki czyniła wiara chrześcijańska w trzydziestu latach po Wniebowstąpieniu Pańskiem. Wykazuje on tam, powiada święty Jan Złotousty, spełnienie się różnych wypadków, zapowiedzianych przez Syna Bożego: zstąpienie Ducha Świętego, przedziwną przemianę, jaką on sprawił w Apostołach; widzimy tam wzór doskonałości chrześcijańskiej w obrazie życia pierwszych chrześcijan, powszechnie spełniających najwznioślejsze cnoty. Podziwiamy cudowne działanie Ducha Świętego w nawróceniu pogan, i w ogólności patrzymy na ten cud nad cudami, jakiem było założenie Kościoła Chrystusowego wśród świata pogariskiem zepsuciem przesiąkniętego. Święty Łukasz daje tej księdze Tytuł Dziejów Apostolskich, abyśmy tem łatwiej poznali, że Apostołowie Kościół Chrystusowy założyli, gdy widzimy, że ich samych historyą,, jest historyą początków chrześcijaństwa. Święty Łukasz i dla tego ułożył tę księgę, aby przez rzetelne opowiedzenie wszystkiego, co się tyczyło Apostołów Piotra i Pawła, najskuteczniej wystąpić przeciw fałszywym historyom o Apostołach, w tymże czasie w obiegu będącym. Cokolwiek bądź, i tę Księgę pisał on z Ducha Świętego, albo ściśle mówiąc, sam Duch Święty użył go za narzędzie do jej ułożenia, i ona też równie jak jego Ewangelia, do Ksiąg Nowego Testamentu należy. Prócz te go żadnych innych własnych pism nie pozostawił, tylko list świętego Pawła do Żydów na język grecki przełożył.
Święty Paweł po dwóch latach więzienia w Rzymie, wypuszczony na wolność, odbył kilka podróży nietylko po Włoszech, lecz i w odleglejsze kraje. Zwiedził Azyę i Grecyę, a wszędzie towarzyszył mu święty Łukasz, i już go aż do jego męczeńskiej śm ierci nie odstąpił. Święty Epifaniusz pisze, że po zgonie świętych Piotra i Pawła, święty Łukasz tymże co oni ożywiony duchem, spadkobierca ich gorliwości z wielkim dusz pożytkiem ogłaszał Chrystusa we Włoszech w Galii, Dalmacyi i Macedonii. Owszem grecy starożytni pisarze kościelni upewniają, że zaniósł Ewangelię świętą do Egiptu, Tebaidy i Libii, zakładając wszędzie królestwo Boże, i zasiewając to ziarno Ewangeliczne, które potem w tych krajach wydało takie mnóstwo Męczenników, Wyznawców i świętych Pustelników. Lecz bez względu n a kraje, które święty Łukasz osobiście pracam i swojemi apostolskiemi tak użyźnił, czyż jest jak i kraj w świecie, któryby temu Apostołowi nie zawdzięczał światła wiary świętej, roznoszonego przez jego Ewangelią i przez jego Dzieje Apostolskie, z których pierw sza jest historyą Syna Bożego na ziemi, a druga historyą założonego tu Jego Kościoła.
Święty Hieronim utrzymuje, iż zszedł z tego świata, mając lat ośmdziesiąt cztery, całe życie w nieposzlakowanym dziewictwie spędziwszy. Święty Grzegorz Nazianeński, święty Paulin i święty Gaudenty nie wątpią, że męczeńską śmiercią ukoronował życie ty lu trudami dla chwały Bożej uświęcone. Nicefor wielkiej powagi pierwszych czasów kościoła pisarz, powiada, że poniósł śmierć za wiarę od pogan, którzy go na drzewie oliwnem zawiesili. Prócz tego Święty ten i przez całe życie wiele dla Chrystusa ucierpiał, i dlatego Kościół w dzisiejszej modlitwie wspomina o tem. Poniósł śmierć męczeńską 18 października w mieście Achaja, około roku Pańskiego 64.
POŻYTEK DUCHOWNY.
Dlatego, że Święty Łukasz ze wszystkich Ewangelistów najwięcej o Matce Bożej pisał, jak o też i o dzieciństwie Pana Jezusa, o czem najlepiej od Niej mógł się dowiedzieć, ma on chlubny przydomek Ewangelisty Maryi Panny, i wnosić można, że po świętym Janie Ewangeliście on ze wszystkich Apostołów był w największych u Niej względach, i szczególną Ją czcią i miłością otaczał. Udawaj się więc do jego pośrednictwa, aby i w twojem sercu rozbudziło się jak najwyższe do Maryi nabożeństwo, a przez to żebyś będąc u Niej w łaskach, wszelkich łask Boskich najłatwiej dostąpił.
MODLITWA (Kościelna).
Niech za nami wstawić się raczy, prosimy
Cię Panie, święty Twój Ewangelista Łukasz,
który krzyże swoje dla chwały Imienia Twojego
chętnie całe życie dźwigał. Który żyjesz
i królujesz i t. d.
Na tę intencyą: Zdrowaś Marya.